# 泰语词库 — 大唐西域记前言（学术/佛教/文学词汇）
共 80+ 词条，按原文页序排列

---

## 第1页 · 前言（佛教传入与西行求法）

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 1 | พระพุทธรูปทองคำ | phra-phut-tha-rup-thong-kham | 金佛像 | พระ(圣)+พุทธรูป(佛像)+ทองคำ(黄金) | 金人 |
| 2 | เหาะเหินอัมพร | ho-hoen-am-phon | 空中飞翔 | เหาะเหิน(飞翔)+อัมพร(天空, 巴利语ambara) | 飞天 |
| 3 | ม้าขาวบรรทุกพุทธคัมภีร์ | ma-khao-ban-thuk-phut-tha-kham-phi | 白马驮经 | ม้าขาว(白马)+บรรทุก(驮运)+พุทธคัมภีร์(佛经) | 白马驮经 |
| 4 | สักการะ | sak-ka-ra | 礼拜/瞻仰 | 巴利语sakkāra(尊敬/供养) | 瞻仰 |
| 5 | สังเวชนียสถาน | sang-we-cha-ni-ya-sa-than | 佛教圣地 | สํเวชนีย(巴利语saṃvejanīya)+สถาน(地方) | 佛迹 |
| 6 | พุทธศาสตร์ | phut-tha-sat | 佛学 | พุทธ(佛)+ศาสตร์(学科, 梵语śāstra) | 佛学 |
| 7 | นักธรรมจาริก | nak-tham-ma-cha-rik | 求法巡礼者 | นัก(者)+ธรรม(法)+จาริก(游行, 巴利语cārika) | 求法者 |
| 8 | นานัปการ | na-nap-pa-kan | 各种各样 | 巴利语nānappakāra: nānā(种种)+pakāra(方式) | 诸般 |
| 9 | อุปสรรค | up-pa-sak | 障碍/困难 | 巴利语upasagga(障碍) | 险阻 |
| 10 | ดั้นด้น | dan-don | 艰辛跋涉 | 泰语固有词，拟声/同义叠用 | 长途跋涉 |
| 11 | อัมพวนาราม | am-pha-wa-na-ram | 奈苑/寺院 | 巴利语ambavana(芒果林→寺院)+อาราม(寺院) | 奈苑 |
| 12 | งานนิพนธ์ | ngan-ni-phon | 著作 | งาน(工作)+นิพนธ์(巴利语nibandha:撰述) | 著作 |
| 13 | จดหมายเหตุ | chot-mai-het | 纪事/记录 | จด(记)+หมาย(标记)+เหตุ(事件) | 行记 |
| 14 | มีชื่อเสียงเลื่องลือ | mi-chue-siang-lueang-lue | 闻名遐迩 | มี+ชื่อเสียง+เลื่อง(响亮)+ลือ(传闻)四词叠加 | 著称 |
| 15 | ฟันฝ่า | fan-fa | 克服/战胜 | 泰语固有词 | 克服 |
| 16 | คำมั่นสัญญา | kham-man-san-ya | 誓言/承诺 | คำ(话语)+มั่น(坚定)+สัญญา(约定) | 誓言 |

## 第2页 · 玄奘家世与早年

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 17 | ไตรปิฎกธราจารย์ | trai-pi-dok-tho-ra-chan | 三藏法师 | ไตร(三)+ปิฎก(藏)+ธร(保持者)+อาจารย์(老师), 巴利语Tipiṭakadhara+ācārya | 三藏法师 |
| 18 | นิกายธรรมลักษณะ | ni-kai-tham-ma-lak-sa-na | 法相宗 | นิกาย(宗派)+ธรรม(法)+ลักษณะ(相状) | 法相宗 |
| 19 | วิชญาณวาท | wit-cha-yan-na-wat | 唯识论 | 梵语Vijñānavāda: vi-jñāna(识)+vāda(说) | 唯识宗 |
| 20 | รัชศก | rat-cha-sok | 年号/纪元 | รัช(王权)+ศก(纪年), 巴利语来源 | 年号 |
| 21 | มรณภาพ | mo-ra-na-phap | 圆寂(僧人逝世) | มรณ(死亡, 巴利语maraṇa)+ภาพ(状态) | 圆寂 |
| 22 | ฆารวาส | kha-ra-wat | 在家人/俗人 | 巴利语gharāvāsa: ghara(家)+āvāsa(居住) | 俗姓 |
| 23 | สมณฉายา | sa-ma-na-cha-ya | 法号 | สมณ(沙门, 巴利语samaṇa)+ฉายา(名称/影像) | 法号 |
| 24 | ภูมิลำเนา | phum-lam-nao | 籍贯/出身地 | ภูมิ(土地, 巴利语bhūmi)+ลำเนา(出生地) | 籍贯 |
| 25 | ตระกูลผู้คงแก่เรียน | tra-kun-phu-khong-kae-rian | 书香门第 | ตระกูล(家族)+ผู้(人)+คงแก่เรียน(博学) | 儒学世家 |
| 26 | บากบั่น | bak-ban | 刻苦努力 | 泰语固有词，同义叠用加强语气 | 勤奋 |
| 27 | หินยาน | hin-na-yan | 小乘佛教 | 梵语Hīnayāna: hīna(小的)+yāna(车乘) | 小乘 |
| 28 | มหายาน | ma-ha-yan | 大乘佛教 | 梵语Mahāyāna: mahā(大)+yāna(车乘) | 大乘 |
| 29 | เจนจบแตกฉาน | jen-chop-taek-chan | 精通透彻 | เจน(熟悉)+จบ(完成)+แตก(破碎→彻底)+ฉาน(精透)四词联合 | 精通/熟读 |
| 30 | สัทธรรมปุณฑริกสูตร | sat-tham-pun-tha-rik-suut | 妙法莲华经 | 梵语Saddharmapuṇḍarīka Sūtra泰语音译 | 妙法莲华经 |
| 31 | ทรุดโทรม | sut-som | 衰败/困窘 | ทรุด(垮塌)+โทรม(破败) | 困窘 |
| 32 | ถือกำเนิด | thue-kam-noet | 诞生/出生 | ถือ(持)+กำเนิด(诞生)，书面语 | 生于 |
| 33 | ถึงแก่มรณภาพ | thueng-kae-mo-ra-na-phap | 圆寂/逝世 | ถึงแก่(到达)+มรณภาพ(死亡状态)，僧人逝世敬语 | 圆寂 |
| 34 | เชื้อสาย | chuea-sai | 后裔/血统 | เชื้อ(血脉)+สาย(线) | 之后 |

## 第3页 · 西行求法

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 35 | คาบเกี่ยว | khap-kiao | 交替之际 | คาบ(衔接)+เกี่ยว(关联) | 之际 |
| 36 | ระส่ำระส่ายปั่นป่วน | ra-sam-ra-sai-pan-puan | 动荡不安 | ระส่ำ(动荡)+ระส่าย(摇摆)+ปั่น(搅动)+ป่วน(混乱)四词联合 | 大乱 |
| 37 | ตงง้วน | tong-nguan | 中原 | 中文"中原"潮州话音译 | 中原 |
| 38 | ฉังอาน | chang-an | 长安 | 中文"长安"潮州话音译 | 长安 |
| 39 | พระเถระผู้ใหญ่ | phra-the-ra-phu-yai | 高僧大德 | พระ(圣)+เถระ(长老, 巴利语thera)+ผู้ใหญ่(大) | 名僧 |
| 40 | อุปสมบท | up-pa-som-bot | 受具足戒 | 巴利语upasampadā | 受具足戒 |
| 41 | ปรัชญาเมธีอาวุโส | prat-ya-me-thi-a-wu-so | 资深学者 | ปรัชญา(哲学)+เมธี(智者)+อาวุโส(资深) | 宿老 |
| 42 | อรรถธรรม | at-tha-tham | 教义/学说 | อรรถ(意义, 巴利语attha)+ธรรม(法) | 学说 |
| 43 | คลาดเคลื่อน | khlat-khluean | 差异/偏差 | คลาด(偏差)+เคลื่อน(移动) | 有异/分歧 |
| 44 | ปณิธาน | pa-ni-than | 誓愿/决心 | 巴利语paṇidhāna | 誓愿 |
| 45 | อัสดงคตประเทศ | at-sa-dong-kho-ta-pra-thet | 日落之国(西方) | อัสดงคต(日落, 巴利语atthaṅgata)+ประเทศ(国) | 西方/天竺 |
| 46 | ละเมิดธรรมนูญแห่งรัฐ | la-moet-tham-ma-nun-haeng-rat | 违反国家法律 | ละเมิด(违反)+ธรรมนูญ(宪章)+แห่ง(的)+รัฐ(国) | 冒越宪章 |
| 47 | โดยลำพัง | doi-lam-phang | 独自/孤身 | โดย(以……方式)+ลำพัง(单独) | 孤身/私自 |
| 48 | ศีลภัทร | sin-la-phat | 戒贤(人名) | 梵语Śīlabhadra音译: śīla(戒)+bhadra(贤) | 戒贤 |
| 49 | ถวายตัวเป็นศิษย์ | tha-wai-tua-pen-sit | 拜师 | ถวาย(呈献+敬语)+ตัว(身)+เป็น(是)+ศิษย์(弟子) | 受学 |
| 50 | เพลิงสงคราม | phloeng-song-khram | 战火 | เพลิง(火)+สงคราม(战争) | 战火 |
| 51 | วิมลสนเท่ห์ | wi-mon-son-theh | 疑问/疑惑 | 巴利语vimati(疑)+สนเท่ห์(疑问) | 疑惑 |

## 第4-5页 · 归国译经

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 52 | บรรพชิต | ban-pha-chit | 出家人 | 巴利语pabbajita: 已出家者 | 道(出家人) |
| 53 | เอิกเกริก | oek-ko-rik | 盛大/热闹 | 泰语固有词，形容场面宏大 | 隆重/倾都 |
| 54 | มโหฬาร | ma-ho-lan | 巨大/隆重 | 巴利语mahā(大)+... | 隆重 |
| 55 | เลื่อมใสศรัทธา | lueam-sai-sat-tha | 虔诚敬信 | เลื่อมใส(信仰)+ศรัทธา(信心, 巴利语saddhā) | 钦重 |
| 56 | โยมอุปัฎฐาก | yom-up-pat-thak | 供养主/施主 | โยม(居士)+อุปัฎฐาก(供养者, 巴利语upaṭṭhāka) | 供养者 |
| 57 | ลาสิกขาบท | la-sik-kha-bot | 还俗 | ละ(离开)+สิกขาบท(戒条, 巴利语sikkhāpada) | 还俗 |
| 58 | จีวรดำ | chi-won-dam | 黑衣(僧袍) | จีวร(袈裟, 巴利语cīvara)+ดำ(黑色) | 缁门 |
| 59 | พระสัทธรรม | phra-sat-tham | 正法 | พระ(圣)+สัทธรรม(正法, 巴利语saddhamma) | 遗法/正法 |
| 60 | อนุโลม | a-nu-lom | 遵从/依从 | 巴利语anuloma: 顺流/随顺 | 遵从 |
| 61 | สนามแปล | sa-nam-plae | 译场 | สนาม(场地)+แปล(翻译) | 译经院 |
| 62 | เชี่ยวชาญ | chiao-chan | 精通/娴熟 | เชี่ยว(熟练)+ชาญ(精湛)同义叠词 | 娴/通 |
| 63 | สันสกฤต | san-sa-krit | 梵语 | 梵语saṃskṛta音译 | 梵语 |
| 64 | แปลเอาความ | plae-ao-khwam | 意译 | แปล(翻译)+เอาความ(取意) | 达意/意译 |
| 65 | แปลตรงตัว | plae-trong-tua | 直译 | แปล(翻译)+ตรง(直接)+ตัว(本身) | 直译 |
| 66 | หลอมรวม | lom-ruam | 融合 | หลอม(熔炼)+รวม(合并) | 融会 |
| 67 | ผสมผสาน | pha-som-pha-san | 交融/融合 | 叠词强化表混杂融合 | 融合 |
| 68 | ส่งอิทธิพล | song-it-thi-phon | 影响 | ส่ง(传递)+อิทธิพล(影响力, 巴利语iddhibala) | 影响 |
| 69 | หยุดชะงัก | yut-cha-ngak | 停止/中断 | หยุด(停)+ชะงัก(顿止)同义叠词 | 罢市/停顿 |
| 70 | ปฏิเสธอย่างนุ่มนวล | pa-ti-set-yang-num-nuan | 婉言推辞 | ปฏิเสธ(拒绝)+อย่าง(地)+นุ่มนวล(柔和) | 婉言推辞 |

## 第6-7页 · 示寂与舍利

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 71 | สิริรวมชนมายุ | si-ri-ruam-chon-na-yu | 享寿 | สิริ(吉祥)+รวม(合计)+ชนมายุ(寿命) | 世寿 |
| 72 | พรรษา | phan-sa | 岁(僧侣用) | 巴利语vassa: 年/雨安居 | 岁/寿 |
| 73 | พระราชนิพนธ์ | phra-rat-cha-ni-phon | 御著/亲撰 | พระ(皇家)+ราช(王)+นิพนธ์(著作) | 亲自撰写 |
| 74 | มิอาจเทียบกับ | mi-at-thiap-kap | 不可比拟 | มิ(不)+อาจ(能够)+เทียบกับ(与……比较) | 未足比 |
| 75 | วิจิตรลึกซึ้ง | wi-chit-luek-sueng | 精美深奥 | วิจิตร(精美)+ลึกซึ้ง(深奥) | 清华/朗润 |
| 76 | โชติช่วง | chot-chuang | 明亮/辉煌 | โชติ(辉)+ช่วง(光明)同义叠词 | 朗润/明亮 |
| 77 | ประดิษฐาน | pra-dit-tha-than | 安放供奉 | 巴利语patiṭṭhāna: 安置/建立 | 供奉 |
| 78 | สารีริกธาตุ | sa-ri-rik-ka-that | 舍利(遗骨) | 巴利语sarīrikadhātu: 身体+元素 | 舍利 |
| 79 | ทรงเศร้าสลดพระทัย | song-sao-sa-lot-phra-thai | 哀恸(皇家敬语) | ทรง+เศร้า(悲伤)+สลด(哀痛)+พระทัย(圣心) | 哀恸逾恒 |
| 80 | พระราชทานฉายานาม | phra-rat-cha-than-cha-ya-nam | 赐谥 | พระราชทาน(赐予)+ฉายานาม(称号) | 追谥 |
| 81 | พระมหาโพธิ | phra-ma-ha-pho-thi | 大遍觉 | พระ+มหา(大)+โพธิ(觉悟/菩提) | 大遍觉 |
| 82 | ชนมายุ | chon-na-yu | 寿命/年龄 | 巴利语janma(生)+อายุ(寿命) | 世寿 |
| 83 | ครั้งแล้วครั้งเล่า | khrang-laeo-khrang-lao | 一次又一次/再三 | 重复叠用 | 再三 |

## 第8页 · 文学传承与全书概述

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 84 | ชีวประวัติ | chi-wa-pra-wat | 传记/生平 | ชีว(生命, 巴利语jīva)+ประวัติ(历史) | 生平事迹 |
| 85 | มหากรุณยาราม | ma-ha-ka-ru-na-ya-ram | 大慈恩寺 | มหา(大)+กรุณา(慈, 巴利语karuṇā)+อาราม(寺院) | 大慈恩寺 |
| 86 | ซาบซึ้งตื้นตัน | sap-sueng-tuen-tan | 深受感动 | ซาบซึ้ง(感动)+ตื้นตัน(深入人心)同义叠用 | 感动 |
| 87 | เทพนิยาย | thep-ni-yai | 神话传说 | เทพ(神)+นิยาย(故事/小说) | 传奇故事 |
| 88 | บรรณพิภพ | ban-na-phi-phop | 书海/文献界 | บรรณ(书)+พิภพ(世界) | 典籍/文献 |
| 89 | เป็นที่รู้จักกันดีทุกครัวเรือน | pen-thi-ru-chak-kan-di-thuk-khrua-ruen | 家喻户晓 | เป็นที่+รู้จัก+กัน+ดี+ทุก+ครัวเรือน | 妇孺皆知 |
| 90 | อาลักษณ์ | a-lak | 文书/秘书官 | 巴利语alekkha: 书写/文字 | 著作佐郎 |
| 91 | เสนาบดีผูเยว์ฝ่ายซ้าย | se-na-bo-di-phu-yue-fai-sai | 左仆射 | เสนาบดี(大臣)+ฝ่ายซ้าย(左方) | 尚书左仆射 |
| 92 | วิวัฒนา | wi-wat-tha-na | 演变/进化 | 巴利语vivaṭṭana | 演变 |
| 93 | ตำนาน | tam-nan | 传说/传奇 | 巴利语/高棉语来源 | 传说 |
| 94 | เกียรติประวัติ | kiat-ti-pra-wat | 光荣事迹 | เกียรติ(荣誉)+ประวัติ(事迹) | 事迹 |

## 第9-10页 · 学术价值与当代意义

| # | 泰语 | 罗马转写 | 含义 | 词源/构词 | 中文对应 |
|---|------|---------|------|----------|---------|
| 95 | ขนบธรรมเนียม | kha-nop-tham-niam | 风俗/传统 | ขนบ(制度/传统)+ธรรมเนียม(惯例/习俗) | 风俗 |
| 96 | การขุดค้นทางโบราณคดี | kan-khut-khon-thang-bo-ran-na-kha-di | 考古发掘 | การ(名词化)+ขุดค้น(挖掘)+ทาง(方面)+โบราณคดี(考古学) | 考古发掘 |
| 97 | ยืนยัน | yuen-yan | 证实/确认 | ยืน(坚持)+ยัน(确证)同义叠词 | 证实 |
| 98 | โบราณสถาน | bo-ran-na-sa-than | 古迹 | โบราณ(古)+สถาน(场所) | 遗址 |
| 99 | ซากปรักหักพัง | sak-prak-hak-phang | 废墟 | ซาก(残骸)+ปรัก(毁坏)+หัก(断)+พัง(坍塌) | 故城/遗址 |
| 100 | หลับใหล | lap-lai | 沉睡 | หลับ(睡)+ใหล(沉浸)，比喻长期埋没 | 沉睡 |
| 101 | ทรหดอดทน | tho-ra-hot-ot-thon | 坚忍不拔 | ทรหด(坚韧)+อดทน(忍耐) | 艰苦卓绝 |
| 102 | ไม่ย่อท้อ | mai-yo-tho | 不气馁 | ไม่(不)+ย่อท้อ(气馁/退缩) | 锲而不舍 |
| 103 | คุณความดีอันรุ่งโรจน์ | khun-khwam-di-an-rung-rot | 光辉业绩 | คุณ(恩德)+ความดี(善)+อัน(之)+รุ่งโรจน์(辉煌) | 光辉业绩 |
| 104 | สันหลังของชนชาติจีน | san-lang-khong-chon-cha-chin | 中华民族的脊梁 | สันหลัง(脊椎)+ของ(的)+ชนชาติ(民族)+จีน(中) | 中华民族的脊梁 |
| 105 | การฟื้นฟูความเจริญรุ่งเรือง | kan-fuen-fu-khwam-cha-roen-rung-rueang | 伟大复兴 | การ(名词化)+ฟื้นฟู(复兴)+ความเจริญ(繁荣)+รุ่งเรือง(兴旺) | 伟大复兴 |
| 106 | มนุษยชาติจีน | ma-nut-sa-ya-chat-chin | 中华民族 | มนุษย(人类)+ชาติ(民族)+จีน(中) | 中华民族 |
| 107 | ผลผลิต | phon-pha-lit | 产物/产品 | ผล(结果)+ผลิต(生产) | 物产 |
| 108 | โบราณคดี | bo-ran-na-kha-di | 考古学 | โบราณ(古)+คดี(案例/学科) | 考古学 |

---

## 句式分析汇总

| 泰语句式 | 中文对应 | 用法 |
|----------|---------|------|
| เริ่มแต่…เรื่อยมาจนถึง… | 从……一直延续到…… | 表长时间持续 |
| เพื่อ…เพื่อ…เพื่อ… | 为了……为了……为了…… | 书面语目的排比 |
| ท่านเป็นทั้ง…นัก…นัก…และนัก… | 他既是……家、……家，又是……家 | 正式书面排比 |
| ด้วยเหตุนี้ ท่านจึง… | 因此，他…… | 书面因果关系 |
| เป็นต้นว่า… | 比如……、例如…… | 书面引例 |
| อัน…นั้น | 至于……(引出说明) | 正式话题标记 |
| ในช่วง…นั้น | 在……期间 | 书面语时间状语 |
| แม้ว่า…จะ…แต่…ก็… | 虽然……但…… | 书面让步句式 |
| นอกจาก…แล้ว ยัง…อีกมาก | 除了……之外，还……很多 | 递进排比 |
| ด้วยเหตุที่…จึงเป็น… | 因为……所以是…… | 正式因果句 |
| …ก็ด้วย…เป็นผู้… | ……全靠…… | 功劳归因句型 |