# การใช้ภาษาไทยในวงราชการ ## บทที่ ๓ : การรับสารด้วยการฟัง ### ประโยชน์ของการฟัง การฟังมีประโยชน์ต่อการติดต่อสื่อสารในวงราชการหลายประการ เช่น ๑. ในขณะที่มีการพูด ไม่ว่าจะเป็นการพูดในกลุ่มย่อย การสนทนา หรือการพูดในที่สาธารณชนก็ตาม การตั้งใจฟังผู้อื่นพูดแสดงถึงความเป็นผู้มีมารยาทในการฟัง ๒. การตั้งใจฟัง ไม่ใจลอย ทำให้เกิดความเข้าใจ สามารถตอบคำถามของผู้พูดได้ตรงประเด็น ซึ่งจะช่วยให้ผู้ฟังมีความมั่นใจในตนเอง สนใจฟังและกล้าแสดงออกมากขึ้น ๓. การฟังผู้อื่นพูดเป็นการเพิ่มพูนความรู้และประสบการณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประสบการณ์ทางด้านการใช้ภาษา เพราะจะเห็นข้อดี ข้อบกพร่องในการใช้ภาษาของผู้อื่น ได้คำศัพท์สำนวนใหม่ ๆ ตลอดจนเห็นแนวการใช้ภาษาซึ่งจะเป็นประโยชน์กับตนเองต่อไป ๔. การฟังเป็นวิธีการสะสมความรู้และประสบการณ์ให้กับตนเองได้อย่างดีที่สุดวิธีหนึ่ง ความรู้และประสบการณ์นั้นนอกจากจะได้จากทางตรงโดยการสังเกต ค้นคว้า ทดสอบ หรือประสบด้วยตนเองแล้ว ประสบการณ์ทางอ้อมก็ช่วยเพิ่มพูนความรู้ได้อย่างรวดเร็วและมากมาย ถ้ารู้จักเลือกฟังสาระที่เป็นประโยชน์กับอาชีพและตนเองแล้วนำมาคิดพิจารณาตลอดจนบันทึกสาระไว้ ๕. การฟังเป็นวิธีการผ่อนคลายความตึงเครียดโดยไม่สิ้นเปลืองมาก บางคนนิยมฟังเพลงหรือฟังละครวิทยุ สิ่งเหล่านี้ช่วยบรรเทาความเหน็ดเหนื่อยจากการปฏิบัติราชการ นอกจากนี้การฟังข่าวสารย่อมทำให้ทันกับเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในโลกด้วย ๖. ในขณะที่สนทนากัน ผู้ที่รู้จักฟังจะเป็นคู่สนทนาที่สมบูรณ์แบบ เพราะคนส่วนใหญ่ชอบให้ผู้อื่นรับฟังคำพูดของตนมากกว่าจะให้ผู้อื่นมาแย่งพูด ดังนั้นผู้ที่ฟังเป็นและรู้จักจังหวะในการสอดแทรกคำถามเพื่อเชื่อมต่อการสนทนา ย่อมเป็นคู่สนทนาที่น่านิยมและยังเป็นการเสริมบุคลิกภาพในขณะเข้าสังคมด้วย ### หลักการฟัง หลายคนอาจกล่าวว่าการฟังเป็นของง่ายที่ใคร ๆ ก็ทำได้ แต่การฟังแล้วได้ประโยชน์เป็นเรื่องที่กระทำและสังเกตได้ยาก หลักเบื้องต้นในการฟังสารระหว่างปฏิบัติราชการ มีดังนี้ ๑. **ตั้งใจฟังและอดทน** การฟังเรื่องราวต่าง ๆ นั้น ผู้ฟังจะต้องมีความสนใจเป็นพื้นฐาน ถ้ามีความต้องการจะรู้เรื่องอะไรแล้วย่อมจะเกิดความเอาใจใส่ขึ้น ในกรณีที่ไม่ได้มีความต้องการที่จะฟังแต่จำเป็นต้องฟัง เช่น ต้องฟังคำสั่งหัวหน้า หรือต้องเข้าฟังการบรรยายสรุปหรือการประชุม ฯลฯ การฟังดังกล่าวข้างต้นถือเป็นหน้าที่ที่พึงปฏิบัติ ผู้ฟังจึงต้องพยายามตั้งใจและสร้างความสนใจเกี่ยวกับเรื่องที่จะต้องรับฟังให้ได้ แต่อย่างไรก็ตาม ความสนใจของบุคคลแต่ละคนมีไม่เท่ากัน และมีอยู่ในช่วงเวลาจำกัด การต้องฟังสารใดนาน ๆ ย่อมเกิดความอึดอัด เหนื่อยล้า เกิดความคิดขัดแย้ง สิ่งเหล่านี้เป็นอุปสรรคต่อการฟัง อาจทำให้ความตั้งใจ ความสนใจลดน้อยลงหรือหมดไปก็ได้ ผู้ฟังจึงต้องพยายามรวบรวมความคิดให้กลับมาตั้งใจฟังและเอาใจใส่เรื่องราวที่ผู้พูดกำลังพูดอยู่ สิ่งที่ผู้ฟังควรปฏิบัติในขณะฟังคือ ไม่ควรพูดสอดขึ้นกลางคัน บางคนมีนิสัย "พูดกลางปล้อง" คือไม่สามารถเก็บความคิดความรู้สึกไว้ได้ ต้องพูดสอดขึ้นมาทันที แม้ว่าขณะนั้นผู้พูดยังพูดไม่จบกระแสความ การกระทำเช่นนี้แสดงว่าขาดมารยาทในการฟัง ถ้าหากจะถามต้องคอยให้ผู้พูดอนุญาตให้ถาม หรือคอยให้ผู้พูดพูดจนจบความเสียก่อน นอกจากนี้ในขณะฟัง ผู้ฟังอาจมีอาการไม่สบายต่าง ๆ ที่เกิดจากตัวเอง หรือสิ่งแวดล้อม เช่น ปวดศีรษะ อากาศร้อนเกินไป เก้าอี้นั่งไม่สบาย รำคาญคนนั่งข้าง ๆ ฯลฯ สิ่งเหล่านี้จะทำลายสมาธิและความตั้งใจของผู้ฟัง ผู้ฟังจึงต้องนึกว่าสิ่งแวดล้อมหรืออุปสรรคต่าง ๆ เหล่านี้เป็นเรื่องที่ไม่ควรเอาใจใส่ ไม่ควรเก็บมาเป็นอารมณ์ ควรอดทนตั้งใจฟังสาระเพียงประการเดียว ควรเลือกที่นั่งที่จะได้ยินเสียงอย่างชัดเจน ถ้าหากเป็นการฟังบรรยายในที่ที่มีคนมาก ๆ ควรเลือกที่นั่งซึ่งมองเห็นผู้พูดและได้ยินเสียงพอเหมาะ อย่านั่งในที่ที่มีเสียงรบกวน หรือมีคนลุกเข้าออกพลุกพล่าน เพราะจะทำลายสมาธิในการฟัง ๒. **หาประโยชน์จากสิ่งที่ได้ฟัง** การฟังเรื่องราวต่าง ๆ นั้น สิ่งที่ผู้ฟังจะได้รับก็คือข้อเท็จจริงและข้อคิดเห็น ดังนั้นผู้ฟังทุกคนจึงต้องฟังให้ได้รับประโยชน์จากสารทั้ง ๒ ประเภท ตามปกติแล้วการพูดเรื่องต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นการสนทนา การปรึกษาหารือในระหว่างปฏิบัติราชการ หรือการบรรยายก็ตาม ผู้พูดย่อมจะส่งสารทั้ง ๒ ประเภทปะปนกันมามากบ้างน้อยบ้าง การที่จะเข้าใจสารที่ผู้พูดส่งมา ตลอดจนสามารถแยกข้อเท็จจริงและข้อคิดเห็นของผู้พูดออกจากกันได้นั้น ผู้ฟังจะต้องมีพื้นฐานความรู้เกี่ยวกับเรื่องที่ได้ฟังพอสมควร และควรจะได้ฝึกฝนทักษะของการประเมินคุณค่าสิ่งที่ได้ฟังด้วยจึงจะได้ผลอย่างเต็มที่ การที่ผู้ฟังมีความรู้เกี่ยวกับเรื่องที่ได้ฟังจะทำให้สามารถเทียบได้ว่าสิ่งที่ผู้พูดพูดกับสิ่งที่รู้มานั้นตรงกันหรือไม่ แตกต่างกันอย่างไร ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น สิ่งใดน่าเชื่อถือกว่ากัน ความคิดเห็นของผู้พูดที่ปนกับข้อเท็จจริงนั้นน่าพิจารณาหรือไม่ เป็นไปได้หรือเหมาะสมหรือไม่ นอกจากการแยกข้อเท็จจริงข้อคิดเห็นออกจากกันและพิจารณาความคิดเห็นต่าง ๆ ของผู้พูดแล้ว ผู้ฟังอาจนำข้อคิดเห็นของผู้พูดไปใช้เป็นแนวทางในการพิจารณาปัญหาอื่น ๆ ที่มีข้อเท็จจริงอย่างเดียวกันหรือใกล้เคียงกัน เช่น การฟังข้อคิดเห็นของหัวหน้าแผนกเกี่ยวกับการลาของนายก้องเกียรติ ซึ่งมีพฤติกรรมการลาหยุดติดต่อกันได้หลายสัปดาห์โดยใช้วิธีลาแบบต่าง ๆ สลับกันไป ทั้งลาป่วย ลากิจ และลาพักผ่อน ผู้ฟังที่ฉลาดรู้จักใช้ประโยชน์จากสิ่งที่ได้ฟังอาจจะนำกรณีตัวอย่างของนายก้องเกียรตินี้มาเป็นข้อคิดสำหรับการลาของตน หรือของเพื่อน ในกรณีที่มีความจำเป็นจะต้องลาบ้าง เพื่อจะได้ปฏิบัติให้ถูกต้องตามระเบียบของทางราชการ เป็นต้น อย่างไรก็ดีการรับฟังข้อคิดเห็นจากผู้พูดด้วยว่าถูกต้องและเหมาะสมหรือไม่ นั่นก็คือผู้ฟังจะต้องรู้จักคิดพิจารณาและกลั่นกรองสิ่งที่จะเป็นคุณประโยชน์เท่านั้น ในการพิจารณาข้อคิดเห็นของผู้พูด ผู้ฟังควรมีหลักการประเมิน คือต้องมีใจเป็นกลาง ไม่ยึดเอาความคิดเห็นของตนเป็นใหญ่ นอกจากนี้ยังไม่สมควรตัดสินความคิดของผู้พูดจากความชอบหรือไม่ชอบหรือจากสถานะของผู้พูด เช่น เป็นผู้บังคับบัญชา เป็นครูอาจารย์ หรือเป็นผู้ที่ผู้ฟังคุ้นเคย การพิจารณาความคิดของผู้พูดว่าดีหรือไม่ ย่อมขึ้นกับความมีเหตุผลหรือความถูกต้องตามหลักการหรือข้อเท็จจริง หรือความมีประโยชน์ต่อส่วนรวมเป็นสำคัญ การที่ผู้ฟังได้สาระจากสิ่งที่ได้ฟังทั้งข้อเท็จจริงและความคิดเห็นย่อมจะเป็นการเสริมประสบการณ์และความรู้ซึ่งผู้ฟังจะนำมาใช้ในโอกาสต่อไปได้ ๓. **จับประเด็นสำคัญแล้วสรุป** ผู้พูดที่ดีย่อมจะต้องจัดสาระเรื่องราวที่พูดอย่างมีระเบียบและให้เป็นไปตามจุดประสงค์ของตนซึ่งทำให้ผู้ฟังจับประเด็นสำคัญได้ง่าย คนพูดไม่เก่งหรือพูดวกวนย่อมทำความลำบากใจให้กับผู้ฟัง แต่ผู้ฟังจะต้องพยายามจับประเด็นสำคัญให้ได้ว่าคืออะไร โดยอาศัยข้อมูลเหตุผลต่าง ๆ ที่พูดออกมา แล้วจึงมาจัดเรียงสาระตลอดจนสรุปใจความสำคัญ บางคนนิยมจดบันทึกสาระสำคัญตลอดจนรายละเอียดที่เป็นประโยชน์หรือต้องนำมาใช้ในการปฏิบัติราชการเก็บไว้ เพื่อป้องกันการลืมและจะได้นำมาใช้เมื่อต้องการ